Eşel mobil sistemi, uluslararası petrol fiyatı ve döviz kuru nedeniyle oluşan fiyat hareketlerinin bir bölümünü ÖTV üzerinden dengelemeyi amaçlayan bir mekanizmadır. 3 Temmuz 2026 tarihli 11488 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, ÖTV Kanununa ekli (I) sayılı listedeki petrol ürünlerine ilişkin uygulamada yeni çerçeve getirdi.
Eşel mobil nasıl çalışır?
Sistemin temel mantığı, akaryakıtın vergisiz maliyetinde oluşan artış veya azalışın ÖTV tutarıyla belirli ölçüde dengelenmesidir. Böylece pompa fiyatındaki değişimin tamamı aynı anda tüketiciye yansımayabilir.
Ancak nihai fiyat yalnızca ÖTV’den oluşmaz. Ürün fiyatı, döviz kuru, rafineri çıkış maliyeti, dağıtım payı, bayi marjı ve KDV birlikte etkili olur.
İşletmeler açısından neden önemli?
- Nakliye ve dağıtım giderleri değişir.
- Satın alma ve satış fiyatı güncelleme sıklığı artar.
- Araç filolarında kilometre başı maliyet yeniden hesaplanır.
- Sabit fiyatlı sözleşmelerde marj baskısı oluşabilir.
- Üretim maliyetlerinde dolaylı enerji etkisi görülür.
Örnek maliyet hesabı
Aylık 25 bin litre motorin tüketen bir lojistik işletmesinde litre başına 1 TL’lik net maliyet değişimi, aylık 25 bin TL doğrudan etki yaratır. Bu etki araç başı, rota başı ve müşteri sözleşmesi bazında dağıtılmadığında kârlılık raporu yanıltıcı olur.
Fiyat değişikliğinin tamamını müşteriye yansıtmak mümkün değilse yakıt farkı maddesi, mesafe optimizasyonu ve boş dönüş oranı birlikte değerlendirilmelidir.
Finans ekibi için takip tablosu
| Gösterge | Takip sıklığı | Karar |
|---|---|---|
| Litre fiyatı | Günlük/haftalık | Satın alma zamanı |
| Araç başı tüketim | Haftalık | Verimlilik ve rota |
| Kilometre başı yakıt maliyeti | Aylık | Fiyatlandırma |
| Yakıt maliyeti / ciro | Aylık | Marj analizi |
| Sözleşme yakıt farkı | Sözleşme dönemi | Müşteri güncellemesi |
Sık yapılan hatalar
- Kararı pompa fiyatının kesin artacağı veya düşeceği şeklinde yorumlamak
- KDV etkisini ÖTV’den bağımsız düşünmek
- Yakıt giderini yalnızca muhasebe hesabı bazında izlemek
- Sabit fiyatlı müşteri sözleşmelerini güncellememek
- Araç ve rota verimliliğini maliyet hesabına katmamak
Ne yapılmalı?
Yakıt fiyatı için baz, iyimser ve stres senaryosu hazırlayın. Her senaryoda nakliye, üretim ve satış marjını yeniden hesaplayın; sözleşmelerde fiyat farkı maddesinin çalışıp çalışmadığını kontrol edin.
Uygulama Notu: İç Prosedür Nasıl Kurulmalı?
Vergi alanındaki bir değişiklik yalnızca e-posta duyurusuyla yönetildiğinde kısa sürede unutulur. Şirket; kapsam, sorumlu birim, kontrol tarihi, gerekli belge, onaylayan kişi ve saklama yerini içeren tek sayfalık bir prosedür hazırlamalıdır. Prosedürde hangi durumda mali müşavir, hukuk danışmanı veya teknik hizmet sağlayıcısından görüş alınacağı açıkça belirtilmelidir.
İşlem tamamlandığında yalnızca “yapıldı” işareti konulmamalı; tahakkuk numarası, başvuru numarası, gönderim zamanı, onay belgesi veya mutabakat çıktısı dosyaya eklenmelidir. Bu yöntem hem personel değişikliğinde bilgi kaybını azaltır hem de vergi incelemesi ya da iç denetimde işlemin nasıl yürütüldüğünü kanıtlar.
Aylık yönetim kontrolünde sorulacak üç soru
- Mevzuat veya uygulama tarihi değişti mi?
- ERP, bordro ya da muhasebe parametresi güncellendi mi?
- İşlemi kanıtlayan belge merkezi arşivde bulunuyor mu?
Fiyat Değişimini Müşteri Kârlılığına Bağlayın
Yakıt maliyetindeki değişim yalnızca toplam gider hesabında izlenirse hangi müşteri veya rotanın zarar ettiği görülemez. Litre tüketimi, kat edilen kilometre, taşınan tonaj ve müşteri geliri aynı raporda birleştirilmelidir. Böylece fiyat güncellemesi genelleme yerine sözleşme bazında yapılır.
Üretim işletmelerinde akaryakıtın doğrudan ve dolaylı etkisi ayrılmalıdır. Sevkiyat gideri, servis araçları, jeneratör tüketimi ve tedarikçi fiyat artışları farklı maliyet merkezlerinde takip edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Eşel mobil fiyat artışını tamamen engeller mi?
Hayır. Mekanizma fiyat hareketini kısmen dengeleyebilir; nihai fiyatı birçok unsur belirler.
Karar yalnızca akaryakıt satıcılarını mı etkiler?
Hayır. Lojistik, üretim, saha hizmeti ve araç filosu bulunan bütün işletmeler dolaylı etkilenebilir.
Muhasebe kaydı değişir mi?
Temel gider kaydı değişmez; ancak maliyet dağıtımı ve bütçe varsayımları güncellenmelidir.
Müşteri fiyatı hemen artırılmalı mı?
Sözleşme hükümleri, maliyet etkisi ve rekabet koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Resmî Kaynaklar ve Dayanaklar
- GİB 3/7/2026 Tarihli 11488 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Duyurusu
- Resmî Gazete
- Gelir İdaresi Başkanlığı
Son mevzuat kontrolü: 12 Temmuz 2026
